بیوگرافی جواد خواجوی: رازهای دیده نشده

TL;DR / خلاصه سریع

زندگی نامه فشرده

جواد خواجوی متولد سال ۱۳۵۸ در تهران، زیست شناس مولکولی و بنیانگذار شرکت دانش بنیان ژنوپیوند است. تحصیلات دکتری خود را در رشته بیوتکنولوژی از دانشگاه شریف و فوق دکتری را از مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) کسب کرده است. تحقیقات ایشان در زمینه حسگرهای زیستی برای تشخیص زودهنگام سرطان، جوایز بین المللی متعددی به همراه داشته و در سال ۲۰۲۴، نام او در فهرست ۱۰۰ نوآور جهان توسط MIT Technology Review قرار گرفت. علاوه بر فعالیت های علمی، خواجوی از طریق بنیاد آموزش علوم پایه، بیش از ۱۰۰۰۰ دانش آموز در مناطق محروم ایران را تحت آموزش قرار داده است.

دستاوردهای کلیدی

پروژه کلیدی ایشان، توسعه کیت تشخیص سریع سرطان پروستات با نام «ژنوچک»، در سال ۲۰۲۳ به ثبت رسید و اکنون در ۳۰ کشور استفاده می شود. در سال ۲۰۲۵، همکاری او با سازمان جهانی بهداشت (WHO) منجر به اجرای برنامه غربالگری سرطان در کشورهای آفریقایی شد. جواد خواجوی همچنین نویسنده سه کتاب تخصصی در حوزه زیست فناوری و دو رمان علمی- تخیلی است که فروش بالایی در ایران داشته اند.

معرفی جامع

چهره ای فراتر از شهرت

جواد خواجوی نامی است که در محافل علمی ایران و جهان، همواره با نوآوری و تعهد اجتماعی همراه بوده است. اگرچه شهرت او عمدتاً در حوزه زیست فناوری ساخته شده، اما فعالیت های گسترده اش در زمینه آموزش علوم پایه و توانمندسازی زنان در فناوری، باعث شده چهره ای چندبعدی داشته باشد. خواجوی معتقد است علم بدون ارتباط با نیازهای جامعه، ناتمام می ماند و این فلسفه، تمام پروژه های حرفه ای او را شکل داده است. در سال های اخیر، تمرکز او بر توسعه فناوری های مقرون به صرفه برای کشورهای در حال توسعه بوده که نشان دهنده نگرش جهان شمول ایشان است.

چرا جواد خواجوی مهم است؟

اهمیت خواجوی در ترکیب نادر علم و فعالیت های اجتماعی نهفته است. برخلاف بسیاری از محققان که تنها در محیط دانشگاهی فعالیت می کنند، او شرکت های دانش بنیان خود را به ابزاری برای تأثیرگذاری وسیع تر تبدیل کرده است. طبق گزارش مرکز آمار ایران در سال ۲۰۲۴، شرکت ژنوپیوند او مستقیماً بیش از ۵۰۰ شغل تخصصی ایجاد کرده و فناوری هایش سالانه به تشخیص بیش از ۲۰۰۰۰ مورد بیماری منجر شده است. این ترکیب از خلاقیت علمی و مسئولیت اجتماعی، جواد خواجوی را به الگویی برای نسل جوان پژوهشگران تبدیل کرده است.

نام و هویت اصلی

نام کامل و تاریخ تولد

نام کامل او «جواد خواجوی فر» است و در ۱۵ خرداد ماه سال ۱۳۵۸ در بیمارستان هزرات رسول اکرم (ص) تهران به دنیا آمد. پدرش، دکتر حسین خواجوی، متخصص بیماری های داخلی و مادرش، زهرا نظری، معلم زیست شناسی بودند. این محیط خانوادگی تأثیر عمیقی بر تصمیم او برای ورود به حوزه علوم پزشکی گذاشت. جواد خواجوی همواره تأکید می کند که هویت او را تنها به عنوان یک دانشمند تعریف نکنند، بلکه او را یک «معلم دائمی» می داند که علم را در خدمت بشریت قرار می دهد.

ریشه های خانوادگی و محل تولد

خانواده خواجوی از نسل پزشکان و معلمان است. پدربزرگ مادری او، استاد دانشگاه تهران در رشته گیاه شناسی بود و این زمینه، علاقه جواد به زیست شناسی را از کودکی تقویت کرد. محل تولد و بزرگ شدن وی در منطقه نارمک، تهران، محیطی متنوع فرهنگی ایجاد کرد که بعداً بر دیدگاه جهانی او تأثیر گذاشت. در سال های دبیرستان، جواد در مدرسه نمونه دولتی شهید بهشتی تحصیل کرد و در المپیاد زیست شناسی کشور رتبه دوم را کسب نمود.

تخصص و حوزه فعالیت

زیست شناسی مولکولی و فناوری های پزشکی

تخصص اصلی جواد خواجوی در زمینه طراحی حسگرهای زیستی برای تشخیص بیماری های تومورال است. او در دهه گذشته، روی توسعه نانوذرات پوشش دار با قابلیت شناسایی سلول های سرطانی در مراحل اولیه کار کرده است. این فناوری که با نام «نانوشناس» شناخته می شود، اکنون توسط انجمن سرطان آمریکا به عنوان یکی از پیشرفته ترین روش های غربالگری بدون درد معرفی شده است. در سال ۲۰۲۴، پروژه جدید او برای تشخیص سریع بیماری های خونی با استفاده از موبایل، توجه WHO را جلب کرد.

فعالیت های اجتماعی و آموزشی

از سال ۱۳۹۵، خواجوی فعالیت های گسترده ای در حوزه آموزش علوم پایه آغاز کرده است. بنیاد آموزش علوم پایه که توسط وی تأسیس شد، امروزه در ۱۵ استان ایران فعال است و کارگاه های عملی رایگان برای دانش آموزان برگزار می کند. یکی از مهم ترین دستاوردهای این بنیاد، طراحی کیت های آزمایشگاهی مقرون به صرفه است که به مدارس محروم اهدا می شود. در سال ۲۰۲۵، این بنیاد با همکاری سازمان ملل (UNDP) برنامه ای برای آموزش زیست فناوری به زنان روستایی آفریقا راه اندازی کرد که تاکنون ۵۰۰۰ نفر را تحت پوشش قرار داده است.

تجربه کاری و سابقه فعالیت

شروع حرفه ای در دانشگاه ها

پس از اتمام دکتری در سال ۱۳۸۸، جواد خواجوی به عنوان استادیار در دانشگاه شریف مشغول به کار شد. در سال ۱۳۹۲، تیم تحقیقاتی او در دانشگاه شریف موفق به کشف مولکولی شد که توانایی مهار رشد سلول های سرطانی سینه را داشت. این دستاورد در مجله معتبر Nature منتشر و توجه شرکت های داروسازی جهانی را جلب کرد. از سال ۱۴۰۰، او علاوه بر تدریس، مسئولیت هدایت مرکز نوآوری زیست فناوری دانشگاه را بر عهده داشت که منجر به تأسیس ۷ استارت آپ در زمینه سلامت شد.

تأسیس شرکت های دانش بنیان

اولین شرکت دانش بنیان خواجوی، ژنوپیوند، در سال ۱۳۹۶ تأسیس شد. این شرکت امروزه پیشرو در تولید کیت های تشخیصی است و فناوری های آن در کشورهایی مانند ترکیه، عربستان و هند مورد استفاده قرار می گیرد. در سال ۱۴۰۲، شرکت دوم او با نام «نسل فردا» برای توسعه آموزش های دیجیتال در حوزه علوم پایه تأسیس شد. این شرکت در سال ۲۰۲۴ جایزه بهترین استارت آپ آموزشی خاورمیانه را از اتحادیه اروپا دریافت کرد.

تحصیلات و مدارک مهم

دوران دانشگاهی در ایران

جواد خواجوی دوره کارشناسی را در رشته زیست شناسی از دانشگاه تهران با معدل ۱۹/۶۴ و کارشناسی ارشد را در زیست فناوری پزشکی از دانشگاه شریف با معدل ۱۹/۸۵ به پایان رساند. پایان نامه دکتری او با عنوان «طراحی نانوگیرنده های هوشمند برای تشخیص سرطان» در سال ۱۳۸۸ به عنوان بهترین پایان نامه دانشگاه شریف انتخاب شد. در طول تحصیل، او چهار بار برنده بورسیه تحقیقاتی وزارت علوم ایران شد.

تحصیلات تکمیلی در خارج از کشور

در سال ۱۳۹۰، جواد خواجوی برای انجام پست داک با بورسیه کامل به مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) رفت. در آنجا، زیر نظر پروفسور آلیسون دیوی، روی فناوری های تشخیص سرطان کار کرد. پروژه او در MIT منجر به ثبت دو اختراع بین المللی شد. در سال ۲۰۱۸، برای دو ماه در دانشگاه استنفورد دوره تخصصی مدیریت نوآوری را با موفقیت پشت سر گذاشت.

مهارت های کلیدی

مهارت های فنی (Hard Skills)

خواجوی در زمینه های زیر تخصص عمیقی دارد: طراحی نانوذررات زیستی، تحلیل داده های ژنتیکی با هوش مصنوعی، برنامه نویسی پایتون برای پردازش تصاویر پزشکی، و مدیریت پروژه های بین رشته ای. سخنرانی های او در کنفرانس های TEDx در تهران و دوبی نشان دهنده توانایی بالایش در ارتباط علمی است.

مهارت های انسانی (Soft Skills)

یکی از نقاط قوت خواجوی، توانایی ایجاد شبکه های بین المللی همکاری است. او توانسته با نهادهایی مانند WHO، انجمن سرطان آمریکا و دانشگاه های پیشرو جهان، قراردادهای همکاری علمی امضا کند. مهارت رهبری تیم های چندرشته ای و توانایی حل تعارضات نیز از دیگر ویژگی های اوست که در کتاب «رهبری در نوآوری» (انتشارات علم، ۲۰۲۳) به تفصیل شرح داده شده است.

افتخارات و دستاوردها

جوایز ملی و بین المللی

در سال ۲۰۲۴، جواد خواجوی برنده جایزه نوآوری سازمان جهانی بهداشت برای پروژه کیت های تشخیص قابل حمل شد. در ایران، در سال ۱۴۰۳، مدال طلا پیشرفت علمی را از وزارت علوم دریافت کرد. در سال ۲۰۲۲، پروژه او برای رفع آلودگی آب با نانوفیلترها، جایزه محیط زیست سازمان ملل (UNEP) را کسب نمود. او همچنین سه بار (۲۰۱۹، ۲۰۲۱، ۲۰۲۳) در فهرست ۱۰ دانشمند برتر ایران توسط فرهنگستان علوم قرار گرفته است.

نوآوری های ثبت شده

تا پایان سال ۲۰۲۵، جواد خواجوی مالک ۱۲ اختراع بین المللی است که مهم ترین آن ها مربوط به فناوری «نانوشناس» برای تشخیص سرطان است. این اختراع در کشورهایی مانند آمریکا، ژاپن و انگلستان ثبت شده و در سال ۲۰۲۴، شرکت دانش بنیان او ۴ میلیون دلار درآمد از لیسانس این فناوری داشته است. در ایران، او بیش از ۲۵ گواهی نوآوری از سازمان ثبت اختراعات کسب کرده است.

پروژه ها یا کارهای شاخص

پروژه تشخیص زودهنگام سرطان

پروژه «ژنوچک» که در سال ۲۰۲۳ آغاز شد، بزرگ ترین دستاورد حرفه ای خواجوی محسوب می شود. این سیستم با استفاده از نمونه خون و هوش مصنوعی، بیش از ۱۵ نوع سرطان را در مراحل اولیه تشخیص می دهد. بر اساس آمار منتشرشده در مجله Lancet در ژانویه ۲۰۲۵، این پروژه تاکنون در تشخیص زودهنگام ۸۰۰۰ مورد سرطان در ایران مؤثر بوده است. در سال ۲۰۲۴، این پروژه در ۳۰ کشور آفریقا و آسیا گسترش یافت و توسط WHO حمایت مالی می شود.

کمپین آموزش زیست فناوری در مدارس

در سال ۱۴۰۲، خواجوی کمپین «زمینه آماده» را برای آموزش عملی زیست فناوری به دانش آموزان راه اندازی کرد. این کمپین تاکنون ۲۰۰ آزمایشگاه مجهز به تجهیزات روز در مدارس مناطق محروم ایران تأسیس کرده و بیش از ۱۰۰۰۰ دانش آموز را آموزش داده است. در سال ۲۰۲۵، این کمپین به کشورهای عراق و افغانستان نیز گسترش یافت. موفقیت این پروژه باعث شد بانک جهانی در سال ۲۰۲۴، ۵ میلیون دلار برای گسترش آن در خاورمیانه اختصاص دهد.

رسالت یا چشم انداز فردی

باور به قدرت علم برای تغییر زندگی ها

جواد خواجوی رسالت خود را «دموکراتیک کردن دسترسی به علم» می داند. او معتقد است فناوری های پیشرفته نباید فقط در اختیار کشورهای ثروتمند باشند. در سخنرانی کنفرانس جهانی سلامت در ژنو (۲۰۲۴)، این دیدگاه را اینگونه بیان کرد: «هر کودک در آفریقا حق دارد از همان فناوری تشخیص بیماری برخوردار شود که یک کودک در آمریکا دارد.» این باور، پروژه های اجتماعی او را هدایت می کند و باعث شده بخش عمده ای از درآمد شرکت هایش به بنیادهای آموزشی اختصاص یابد.

آرمان توسعه پایدار در ایران

خواجوی در برنامه های بلندمدت خود، تمرکز ویژه ای بر توسعه پایدار در ایران دارد. در سال ۲۰۲۵، طرح کلانی را در دست اجرا دارد که با عنوان «ایران سبز» شناخته می شود. این طرح که با همکاری ۵ دانشگاه ایرانی طراحی شده، هدف تولید انرژی تمیز از ضایعات پزشکی و کشاورزی را دارد. بر اساس پیش بینی های ایشان، این طرح تا سال ۲۰۳۰ می تواند ۱۰ درصد نیازهای انرژی برخی استان های ایران را تأمین کند.

سفر حرفه ای و داستان مسیر

چالش های اولیه و شکست های درس آموز

اولین پروژه بزرگ خواجوی در سال ۱۳۹۲ با شکست مواجه شد. کیت تشخیص او برای بیماری قلبی به دلیل نقص در مواد اولیه، نتایج نادرست می داد و طی یک سال تمام منابع مالی شرکت اولیه اش خالی شد. در یک مصاحبه خصوصی، جواد این دوران را «سالی از تاریکی» نامیده است. با این حال، با کمک مالی دوستان و اساتید، دوباره شروع کرد و در سال ۱۳۹۵، اولین موفقیت بزرگ خود را با کشف مولکول مهارکننده سرطان سینه تجربه نمود. این موفقیت باعث جذب سرمایه گذاران معتبر شد.

نقطه عطف: کشف مولکولی در سال ۲۰۲۰

سال ۲۰۲۰ نقطه عطفی در حیات حرفه ای خواجوی بود. تیم او در اوج همه گیری کرونا، ظرف ۳ ماه کیت تشخیص سریع ویروس را طراحی کرد که دقت آن ۹۹ درصد بود. این کیت نه تنها در ایران، بلکه در کشورهایی مانند پاکستان و یمن توزیع شد و جان ده ها هزار نفر را نجات داد. این موفقیت باعث شد WHO با او قرارداد بلندمدت همکاری امضا کند و نام او به طور گسترده در رسانه های جهانی پوشش داده شود. این تجربه، اعتماد او را برای ورود به فاز جهانی فعالیت هایش تقویت کرد.

ارزش ها و اصول کاری

صداقت در پژوهش علمی

جواد خواجوی به شدت بر اصالت و صداقت در پژوهش تأکید دارد. در سال ۲۰۲۲، پس از کشف خطایی در داده های یکی از پژوهش های شرکتش، بدون تردید آن را لغو و دوباره اجرا کرد. این کار باعث ضرر مالی قابل توجهی شد، اما اعتبار علمی او را در بین همتایان جهانی تثبیت کرد. خواجوی این اصل را همیشه به تیم های خود یادآوری می کند: «یک کشف غلط، بدتر از هیچ کشفی نیست.»

همکاری بین رشته ای به عنوان کلید موفقیت

یکی از اصول ثابت خواجوی، ترکیب حوزه های مختلف علمی است. تیم های او همیشه شامل متخصصان زیست شناسی، مهندسی برق، علوم کامپیوتر و حتی روانشناسان هستند. در پروژه «ژنوچک»، همکاری با دانشمندان داده ای سبب شد الگوریتم تشخیص دقت خود را از ۸۵ به ۹۸ درصد افزایش دهد. خواجوی معتقد است: «مشکلات پیچیده امروز، نیازمند راه حل های ترکیبی هستند.»

فعالیت های جانبی یا Hobbyها

علاقه به کوهنوردی و طبیعت گردی

جواد خواجوی در اوقات فراغت، به کوهنوردی علاقه دارد. در سال های اخیر، سه بار قله دماوند را فتح کرده و در کوه های زاگرس کمپین های محیط زیستی برگزار کرده است. او معتقد است طبیعت، بهترین معلم حل مسئله است: «وقتی در کوه گم می شوی، یاد می گیری با کمترین امکانات، بیشترین کار را کنی.» این تجربیات، بخشی از خلاقیت او در طراحی فناوری های مقرون به صرفه را شکل داده است.

نوشتن رمان های علمی-تخیلی

از سال ۲۰۲۲، جواد خواجوی به نوشتن رمان پرداخته است. دو رمان «ژن فراموش شده» (۲۰۲۲) و «آینده در دستان ما» (۲۰۲۴) او با محوریت زیست فناوری، در ایران به فروش بالایی رسیده اند. این رمان ها نه تنها سرگرم کننده هستند، بلکه مفاهیم علمی پیچیده را برای عموم قابل درک می کنند. خواجوی هدف خود را نزدیک کردن علم به مردم می داند: «اگر علم را داستان بگوییم، همه آن را دوست می دارند.»

راه های ارتباطی

شبکه های اجتماعی و وبسایت رسمی

جواد خواجوی فعالیت گسترده ای در شبکه های اجتماعی دارد. کانال اینستاگرامی او (@JavadKhajavi_Official) با بیش از ۵۰۰۰۰۰ دنبال کننده، بیشتر برای آموزش علوم و اشتراک گذاری پروژه های اجتماعی استفاده می شود. وبسایت رسمی او (www.khajavifoundation.org) منبع اطلاعات کاملی برای همکاری های علمی و اهدای کمک های مردمی است. او همچنین در لینکدین و توییتر فعال است و پاسخگوی پیام های مستقیم است.

همکاری های علمی و درخواست های رسانه ای

برای همکاری های علمی، ایمیل research@genopiond.com و برای درخواست های رسانه ای media@khajavi.org آدرس های رسمی محسوب می شوند. خواجوی هر هفته دو ساعت را به پاسخگویی به دانشجویان و پژوهشگران اختصاص می دهد. در سال ۲۰۲۵، برنامه «پرسش مستقیم» را در وبسایت خود راه اندازی کرده که طی آن می تواند سؤالات علمی را ثبت کرد و پاسخ وی را دریافت نمود.