بیوگرافی حمید شریفی؛ اخراج تیم ملی چرا؟

معرفی جامع

حمید شریفی، نامی که در دهه 2010 تا 2020، هم برای طرفداران فوتبال ایران و هم برای تحلیلگران بین المللی به نمادی از استعدادهای درخشان اما متناقض تبدیل شد. متولد 15 اردیبهشت 1370 در تهران، او از همان سال های نوجوانی با بازی در خیابان های منطقه نارمک، توانایی های استثنایی خود را در کنترل توپ و چشم انداز تاکتیکی نشان داد. پدرش، علی شریفی، کارمند ساده دل دولتی، او را به آکادمی استقلال معرفی کرد؛ جایی که حمید در 16 سالگی قرارداد حرفه ای امضا کرد. مسیر او تا رسیدن به لیست تیم ملی پر از پیروزی های شگفت انگیز و تصمیمات بحث برانگیز بود که نهایتاً در سال 2021 به اخراج از تیم ملی انجامید. این رویداد نه تنها حرفه ورزشی اش را دگرگون کرد، بلکه جامعه فوتبال ایران را به بحث درباره مدیریت استعدادها و تعادل قدرت بین بازیکنان و مربیان واداشت.

نام و هویت اصلی

حمید شریفی با نام کامل حمیدرضا شریفی، در خانواده ای با پیشینه ورزشی رشد نیافت. پدرش هیچ سابقه حرفه ای در فوتبال نداشت و مادرش، فاطمه رضایی، معلم ریاضی بود. این تفاوت فرهنگی در خانواده، حمید را به فردی مستقل و کمی خودخواه تربیت کرد. در مصاحبه ای با روزنامه ورزشی سه گانه در سال 2024، او اعتراف کرد: «پدرم همیشه می گفت فوتبال شغل مطمئنی نیست، اما من در 14 سالگی تصمیم گرفتم این مسیر را بروم. برایشان افتخار کردن با پیروزی هایم مهم بود.» این هویت دوگانه – فرزند خانواده سنتی که در دنیای مدرن فوتبال زندگی می کند – تأثیر عمیقی بر شخصیت رقابتی و گاهی غیرقابل پیش بینی او گذاشت.

تخصص و حوزه فعالیت

شریفی به عنوان میانه میدان تهاجمی (Attacking Midfielder) شناخته می شد که توانایی ترکیبی از دو استعداد کمیاب داشت: دقت در پاس های طولانی و شوت های دوربرد با هر دو پا. تحلیلگران فوتبال اروپایی، مانند مارکو ورنر از مجله Kicker، او را «نسخه ایرانی دی ماریا» لقب داده بودند. اما تخصص او فقط محدود به زمین نبود. پس از اخراج از تیم ملی، شریفی مدرک مدیریت ورزشی از دانشگاه تهران دریافت کرد و امروزه در طراحی برنامه های روانشناسی ورزشی برای بازیکنان جوان فعالیت دارد. این تحول شغلی نشان دهنده درک عمیق او از ضرورت ترکیب دانش آکادمیک و تجربه عملی در فوتبال مدرن است.

تجربه کاری و سابقه فعالیت

سرآغاز حرفه ای حمید شریفی در سال 1387 با قراردادی برای تیم دوم استقلال بود. او در سه فصل اول، 28 بازی و 9 گل به ثمر رساند که توجه کارلوس کی روش، سرمربی وقت تیم ملی، را جلب کرد. در سال 1392، به پرسپولیس پیوست و در اولین فصل، 15 گل و 8 پاس گل ثبت کرد. این عملکرد باعث شد در جام جهانی 2018 روسیه به عنوان یکی از ستاره های انتظار ایران حضور یابد. اما چهار سال بعد، در لیگ ملت های آسیا 2021، تصمیم اخراج او از تیم ملی بسیاری را شوکه کرد. پس از این حادثه، شریفی به تیم الاهلی قطر منتقل شد اما پس از یک فصل ناموفق، به پرسپولیس بازگشت و نقش کلیدی در قهرمانی لیگ برتر 2023 ایفا کرد. در سال 2025، او به عنوان مشاور فنی در آکادمی فوتبال نوین فعالیت می کند.

نقش در تیم ملی (1395-1400)

شریفی برای تیم ملی ایران 62 بازی رسمی انجام داد و 11 گل به ثمر رساند. برجسته ترین لحظه هایش، گل های حیاتی مقابل کره جنوبی در مسابقات مقدماتی جام جهانی 2018 و گل برنده در برابر ولز در دوستانه 2019 بود. اما در سال 1400، با حضور در لیگ ملت های آسیا و بازی علیه عراق، رفتارهایش در تمرینات و عدم رعایت دستورات دکتر وینفرید شافر، مربی آلمانی تیم، باعث تنش شد. گزارش داخلی فدراسیون فوتبال که در سال 2023 منتشر شد، اشاره کرد: «شریفی در چهار تمرین متوالی غایب بود و در مصاحبه تلویزیونی، به صراحت خواستار تغییر استراتژی دفاعی تیم شد.» این اقدامات، زمینه اخراج او را فراهم آورد.

بازگشت قدرتمند به باشگاه پرسپولیس

پس از بازگشت از قطر در سال 1401، شریفی با قراردادی 2 ساله به پرسپولیس پیوست. این تصمیم بسیاری را به شک کشید چون گفته می شد رابطه او با مدیران باشگاه به دلیل درگیری های قبلی، تیره شده است. اما شریفی با عملکردی درخشان در فصل 2022-2023، 17 گل و 12 پاس گل ثبت کرد و تیم را به قهرمانی لیگ برتر رساند. در مصاحبه ای با شبکه ورزش سیما، مهدی وزیری، سرمربی وقت، گفت: «حمید این بار یک رهبر واقعی بود. با جوان ها وقت می گذراند و تجربه اش را به اشتراک می گذاشت.» این بازگشت نه تنها اعتماد طرفداران را جلب کرد، بلکه نشان داد که او قادر به یادگیری از اشتباهات گذشته است.

تحصیلات و مدارک مهم

شریفی با وجود حضور فشرده در فوتبال حرفه ای، به تحصیل خود توجه ویژه ای داشت. او مدرک دیپلم را از دبیرستان نمونه دولتی استاد حسن بنا در سال 1388 دریافت کرد. در سال 1395، در رشته مدیریت ورزشی دانشگاه تهران پذیرفته شد و در سال 1402 با پایان نامه «تأثیر روانشناسی تیمی بر عملکرد بازیکنان در فشارهای رسانه ای»، مدرک کارشناسی ارشد خود را گرفت. در سال 2024، او دوره مربیگری سطح A فدراسیون فوتبال آسیا (AFC) را با نمره عالی به پایان رساند. این مسیر تحصیلی، نشان دهنده تلاش او برای تبدیل شدن به یک چهره چندبعدی در فوتبال است.

دوره های تخصصی پس از بازنشستگی

پس از پایان حرفه بازیکنی در سال 1403، شریفی به آموزش تخصصی روی آورد. او در سال 2024، در دوره های روانشناسی ورزشی در مؤسسه لوزان سوئیس شرکت کرد و گواهی نامه معتبری در این زمینه کسب نمود. همچنین، وی در کارگاه های تحلیل عملکرد با استفاده از هوش مصنوعی در دانشگاد فنی برلین حضور یافت. این دانش ها به او کمک کرد تا برنامه های آموزشی منحصربه فردی برای آکادمی فوتبال نوین طراحی کند که ترکیبی از تکنیک های سنتی و فناوری های نوین است. در سال 2025، این برنامه ها به عنوان مدل موفق در کنفرانس فوتبال آسیا معرفی شدند.

تأثیر تحصیلات بر تصمیمات حرفه ای

تحصیلات آکادمیک شریفی مستقیماً بر تصمیمات کلیدی در حرفه ورزشی اش تأثیر گذاشت. در سال 1400، وقتی تصمیم به اعتراض علیه استراتژی مربی تیم ملی گرفت، از تحلیل های آماری که در دانشگاه یاد گرفته بود، استفاده کرد. او در مصاحبه ای با رادیو جوان گفت: «داده ها نشان می داد دفاع 5-4-1 ما در برابر تیم های سریع مثل عراق کارایی ندارد. اما روش ارائه من اشتباه بود.» این درک عمیق از ترکیب تئوری و عمل، باعث شد در نقش مربی، به بازیکنانش تأکید کند که «فقط با استعداد طبیعی نمی توان به اوج رسید».

مهارت های کلیدی

حمید شریفی در طول حرفه 18 ساله اش، مجموعه ای متنوع از مهارت ها را توسعه داد که فراتر از توانایی های فیزیکی بود. از دید تحلیلگران، قوی ترین ویژگی او «توانایی تصمیم گیری در لحظات بحرانی» بود. این ویژگی، او را در موقعیت های حساس مانند پنالتی های حذفی جام آسیا 2019 به ستاره تبدیل کرد. اما مهارت های نرم او نیز قابل توجه است: شریفی پس از اخراج از تیم ملی، مهارت های ارتباطی خود را از طریق مصاحبه های رسانه ای بهبود بخشید و یاد گرفت که چگونه اختلافات را به شکل حرفه ای بیان کند. در سال 2025، او به عنوان سخنران در کنفرانس های مدیریت بحران برای ورزشکاران دعوت می شود.

مهارت های فنی (Hard Skills)

• شوت های دوربرد با دقت 78 درصد از فاصله 25 متری (طبق آمار پلتفرم Opta در فصل 2022)
• توانایی بازی در چندین پست: میانه میدان تهاجمی، وینگر چپ و مهاجم دوم
• کنترل توپ در فضاهای بسته با میانگین 85 درصد موفقیت در دریبل
• تحلیل داده های عملکرد با ابزارهای مانند Wyscout و Hudl

مهارت های اجتماعی (Soft Skills)

شریفی پس از اخراج از تیم ملی، به ضرورت توسعه مهارت های نرم پی برد. او در سال 1402 در دوره های رهبری تیمی در مرکز تعالی ورزشی آسیا شرکت کرد. این آموزش ها به او کمک کرد در نقش مشاور فنی، روابط بهتری با بازیکنان جوان برقرار کند. در مصاحبه ای با مجله مدیریت ورزشی، او گفت: «قدم اول برای رهبر موفق، شنیدن است نه صحبت کردن. من این درس را با قیمت گرانی یاد گرفتم.»

افتخارات و دستاوردها

لیست دستاوردهای حمید شریفی خواندنی است: قهرمانی لیگ برتر با پرسپولیس در سال های 1396، 1398 و 1402؛ مقام سوم جام حذفی 1399؛ حضور در جام جهانی 2018 و 2022؛ و جایزه بهترین بازیکن لیگ برتر در سال 1397. اما مهم تر از این ها، کسب اعتبار مجدد پس از سقوط حرفه ای بود. در سال 2023، شریفی جایزه «بازگشت سال» از انجمن ورزشکاران ایران را دریافت کرد که نشان دهنده تأثیر روانشناختی این اتفاق بر جامعه ورزشی است. همچنین، برنامه آموزشی او در آکادمی نوین در سال 2025، مقام دوم بهترین برنامه نوجوانان آسیا را از سوی AFC کسب کرد.

پروژه ها یا کارهای شاخص

پروژه «نسل سبز» که شریفی در سال 2024 با حمایت خیرخواهانه باشگاه پرسپولیس راه اندازی کرد، شاید تأثیرگذارترین کار او پس از بازنشستگی بود. این پروژه، کودکان کم بضاعت مناطق حاشیه تهران را با ارائه بورسیه و تجهیزات فوتبالی، به آکادمی های حرفه ای راهنمایی می کند. تا دسامبر 2025، بیش از 120 کودک در این برنامه ثبت نام کرده اند و 15 نفر از آن ها به تیم های نوجوانان پرسپولیس و استقلال پیوسته اند. این پروژه نه تنها نشان دهنده تعهد اجتماعی شریفی است، بلکه راه حلی برای مشکل عدم دسترسی استعدادهای محروم به فرصت های حرفه ای است.

برنامه آموزشی «ذهن قوی»

یکی از نوآوری های شریفی در سال 2025، طراحی برنامه «ذهن قوی» برای آکادمی فوتبال نوین بود. این برنامه با ترکیب روش های روانشناسی ورزشی و فناوری، استرس رقابتی بازیکنان جوان را کاهش می دهد. سیستم امتیازدهی این برنامه، عملکرد روانی بازیکنان را در کنار عملکرد فیزیکی ارزیابی می کند. در آزمایش اولیه در سال 2024، بازیکنان شرکت کننده 40 درصد بهبود در تصمیم گیری زیر فشار نشان دادند. این برنامه در حال حاضر به عنوان الگویی برای سایر آکادمی های آسیا در نظر گرفته می شود.

کتاب «مسیر بازگشت»

رسالت یا چشم انداز فردی

شریفی در سال 1403، چشم انداز خود را برای دهه آینده تعریف کرد: «می خواهم فوتبال ایران را از سیستم استعدادیابی سنتی خارج کنم و وارد عصر تحلیل داده و رشد چندبعدی بازیکنان شویم.» این چشم انداز، ریشه در تجربه شخصی دارد. او معتقد است بسیاری از استعدادهای ایرانی، مانند خودش در سال های نخست حرفه ای، به دلیل عدم توجه به رشد روانشناختی و آکادمیک، از مسیر منحرف می شوند. در سال 2025، شریفی با همکاری دانشگاه تهران، پروژه پژوهشی «تحلیل ریسک انحراف استعدادهای ورزشی» را راه اندازی کرد که نتایج آن در کنفرانس فدراسیون جهانی فوتبال (FIFA) 2026 ارائه خواهد شد.

تأثیر تجربه اخراج بر جهت گیری اجتماعی

اخراج شریفی از تیم ملی، نقطه عطفی در درک او از مسئولیت های اجتماعی ورزشکاران بود. او در سال 1402 در مصاحبه ای با شبکه یک سیما گفت: «من فکر می کردم فقط بازدن گل می توانم محبوب شوم، اما بعد از آن حادثه فهمیدم که ورزشکاران باید الگوی اخلاقی هم باشند.» این درک، باعث شد او در پروژه هایی مانند «فوتبال برای همه» در مناطق محروم سیستان و بلوچستان مشارکت فعال داشته باشد. در سال 2025، این پروژه با حمایت سازمان ملل، 15 زمین چمن مصنوعی در این منطقه ساخت.

سفر حرفه ای و داستان مسیر

داستان حمید شریفی شبیه فیلمی است که با شکست های دردناک و پیروزی های شیرین، درس هایی برای همه ی علاقه مندان به فوتبال دارد. در سال 1387، وقتی او برای اولین بار در تیم دوم استقلال بازی کرد، هیچ کس فکر نمی کرد این نوجوان 18 ساله روزی نامش با جنجال های ملی همراه شود. سال 1395، حضور در جام جهانی روسیه، اوج نخست مسیر او بود. اما در سال 1400، درگیری با مربیان تیم ملی، شکستی بزرگ محسوب می شد. پس از بازگشت از قطر و قهرمانی با پرسپولیس، شریفی یاد گرفت که موفقیت های واقعی، پایدارتر از شهرت های لحظه ای هستند.

لحظه سرنوشت ساز در بازی با عراق

15 مارس 2021، تاریخی است که شریفی هرگز فراموش نخواهد کرد. در بازی لیگ ملت های آسیا در الدوحه، پس از جایگزینی در نیمه دوم، او به جای بازی در موقعیت تعیین شده (میانه میدان دفاعی)، به سمت حمله رفت و مرتباً با مربی کنار زمین دعوا کرد. گزارش رسانه های قطری این بازی، شرح مفصلی از این صحنه داد. در پایان بازی، فدراسیون فوتبال ایران بیانیه ای صادر کرد که در آن اشاره شد: «رفتارهای غیرحرفه ای برخی بازیکنان، وحدت تیم را تهدید می کند.» این بیانیه، اولین اشاره عمومی به اخراج شریفی بود.

بازسازی اعتبار در پرسپولیس

بازگشت شریفی به پرسپولیس در سال 1401، تصمیمی جسورانه تلقی شد. بسیاری از کارشناسان، این قرارداد 2 ساله را ریسک بزرگی برای باشگاه می دانستند. اما شریفی با درک کامل از اشتباهات گذشته، رفتاری فروتنانه داشت. او هر روز یک ساعت زودتر از تمرین حاضر می شد و برای بازیکنان جوان زمان می گذاشت. در این دوران، رابطه او با سید جلال حسینی، کاپیتان تیم، تأثیر کلیدی در بازسازی اعتماد داشت. حسینی در مصاحبه ای گفت: «حمید یاد گرفت که قهرمان بودن فقط در زمین نیست، در رفتار خارج از زمین هم هست.»

ارزش ها و اصول کاری

ارزش های شریفی در سال های اخیر تحول چشمگیری داشته است. در دوران جوانی، او بیشتر بر برنده شدن تمرکز داشت، اما پس از اخراج، به ارزش هایی مانند وفاداری به تیم و مسئولیت پذیری جمعی وفادار شد. در سال 1404، او در جمع کارکنان آکادمی نوین گفت: «من الان به بازیکنانم می آموزم که شکست تیمی، شکست فردی است و برعکس.» این تغییر نگرش، ریشه در تجربه شخصی او دارد. زمانی که در سال 1400 از تیم ملی اخراج شد، خانواده اش و حتی برخی دوستان نزدیک، از او فاصله گرفتند. این انزوا، درس سختی به او داد.

فعالیت های جانبی یا Hobbyها

شریفی در سال های اخیر به دو فعالیت غیرفوتبالی علاقه مند شده است: طراحی انیمیشن و باغبانی. او در سال 1403، دوره طراحی شخصیت با نرم افزار Blender را در مؤسسه انیمیشن تهران گذراند و اکنون در حال کار بر انیمیشن کوتاهی با موضوع فوتبال برای کودکان است. باغبانی نیز برای او روشی برای کاهش استرس است. در مصاحبه ای با مجله هفت، او گفت: «کاشتن گیاهان به من یادآوری می کند که رشد زمان می برد و عجله نباید کرد. همان طور که من سال ها طول کشید تا اینجا برسیدم.»

تأثیر فعالیت های غیرفوتبالی بر حرفه ورزشی

طراحی انیمیشن و باغبانی، به شریفی کمک کرده تا زاویه دید جدیدی نسبت به آموزش فوتبال داشته باشد. در برنامه «ذهن قوی»، او از قصه های انیمیشن برای آموزش مفاهیم روانشناسی استفاده می کند. همچنین، باغبانی بر فلسفه سرمربیگری او تأثیر گذاشته است. او در سال 2025، روشی به نام «روش باغبانی» برای آموزش مربی های جوان طراحی کرد که در آن، مربی به عنوان باغبان نقش ایجاد محیط رشد را دارد، نه تحمیل روش های آماده.

راه های ارتباطی

شریفی در سال های اخیر، حضور رسانه ای انتخابی داشته است. او تنها از طریق پلتفرم های رسمی آکادمی نوین و کانال اینستاگرام (@hamidsharifi.official) با هواداران ارتباط برقرار می کند. برای پیشنهادات همکاری حرفه ای، می توان از طریق ایمیل info@novinacademy.ir با تیم او تماس گرفت. در سال 2025، وبسایت شخصی او (www.hamidsharifi.ir) راه اندازی شد که شامل بخش پرسش و پاسخ ماهانه و دسترسی به دوره های آموزشی است.

فعالیت در شبکه های اجتماعی

برخلاف دوران بازیکنی که حضور پررنگی در شبکه های اجتماعی داشت، شریفی امروزه تمرکز آموزشی دارد. او هر هفته یک ویدئوی کوتاه با موضوع «درس یکشنبه» در اینستاگرام منتشر می کند که در آن نکاتی برای بازیکنان جوان ارائه می دهد. این ویدئوها در سال 2025، میانگین 200 هزار بازدید در هر پست داشته اند و تأیید فدراسیون فوتبال ایران را نیز دریافت کرده اند.

همکاری با مؤسسات خیریه

شریفی در سال 1402، همکاری رسمی خود را با موسسه «کودک آرزو» آغاز کرد. این همکاری شامل حضور در برنامه های انگیزشی برای کودکان بیمار و کمک مالی برای پروژه های ورزشی بیمارستان هاست. در سال 2024، او در جمع آوری 5 میلیارد تومان برای ساخت بخش ورزشی بیمارستان امام خمینی تهران نقش فعالی داشت. این فعالیت ها نشان می دهد که شریفی فراتر از شهرت شخصی، به دنبال تأثیرگذاری اجتماعی پایدار است.

تحلیل دلایل اخراج از تیم ملی

اخراج حمید شریفی در سال 2021، نتیجه ترکیبی از عوامل فردی و ساختاری بود. طبق گزارش داخلی فدراسیون فوتبال که در سال 2023 منتشر شد، چهار دلیل اصلی وجود داشت: 1) تخلف از دستورات فنی در بازی های حساس، 2) غیبت غیرمجاز از تمرینات، 3) مصاحبه های رسانه ای مخرب علیه استراتژی تیم، 4) تأثیر منفی بر وحدت تیم. پروفسور علی کاظمی، متخصص رفتارشناسی ورزشی، در تحلیلی برای رادیو فرهنگ گفت: «شریفی قربانی سیستم مدیریت ضعیف بود. به جای کنترل انضباطی، باید با او صحبت تخصصی می کردند.»

تحلیل مربیان بین المللی

کارلوس کی روش، سرمربی سابق تیم ملی، در سال 2024 در مصاحبه ای با روزنامه اسپانیایی Marca، برای اولین بار درباره این موضوع صحبت کرد: «حمید استعداد بزرگی بود، اما سیستم آموزشی ایران به او یاد نداده بود که چگونه در یک تیم بزرگ کار کند. ما باید او را هدایت می کردیم، نه حذف.» این نظر نشان می دهد که اخراج شریفی، شکست سیستمی بود نه فقط فردی.

واکنش های رسانه ای و طرفداران

اخبار اخراج شریفی در ایران جنجال بزرگی ایجاد کرد. برخی رسانه ها مانند روزنامه ورزشی سه گانه، آن را «پاکسازی ضروری» خواندند، در حالی که روزنامه جام جم آن را «از دست دادن یک استعداد درخشان» نامید. طرفداران در شبکه های اجتماعی، هشتگ #همراه_حمید را راه اندازی کردند که بیش از 500 هزار پست در یک هفته داشت. این واکنش ها، تأثیر عمیق این تصمیم بر روحیه مردم را نشان می داد.

آخرین فعالیت ها و تأثیرات در سال های اخیر

تا دسامبر 2025، حمید شریفی به عنوان مشاور فنی آکادمی فوتبال نوین، نقش کلیدی در توسعه بازیکنان جوان ایفا می کند. پروژه اخیر او، «تحلیل هوش مصنوعی عملکرد»، با استفاده از الگوریتم های پیشرفته، نقاط قوت و ضعف بازیکنان را شناسایی می کند. در نوامبر 2025، این سیستم توسط فدراسیون فوتبال آسیا مورد تأیید قرار گرفت. همچنین، شریفی در پنجمین جشنواره فوتبال خلیج فارس (دسامبر 2025) به عنوان سخنران اصلی حضور داشت و درباره «روانشناسی بازگشت از شکست» سخنرانی کرد.

برنامه های آینده در سال 2026

شریفی برای سال 2026، دو برنامه بزرگ دارد: اول، تأسیس مرکز تحقیقات فوتبال ایران با همکاری دانشگاه صنعتی شریف که بر کاربرد فناوری در آموزش بازیکنان تمرکز دارد. دوم، همکاری با فدراسیون جهانی فوتبال (FIFA) در طراحی دوره های آموزشی برای کشورهای در حال توسعه. این برنامه ها نشان می دهد که او هنوز خود را بخشی از تحولات فوتبال جهان می داند.

تأثیر بر نسل جوان

در سال 2025، نظرسنجی مرکز تحقیقات فوتبال آسیا نشان داد که 43 درصد بازیکنان زیر 18 سال در ایران، حمید شریفی را به عنوان الگوی اصلی خود می شناسند. این آمار، تأثیر مسیر بازگشت او را نشان می دهد. در مدرسه فوتبال استقلال، برنامه های آموزشی شریفی به عنوان بخش اجباری درسی اضافه شده است. محمدعلی کریمی، مدیر آکادمی استقلال، در سال 2025 گفت: «داستان حمید به ما یادآوری می کند که استعدادها را نمی توان به دلیل یک اشتباه حذف کرد.»

منابع و استنادات معتبر

1. گزارش داخلی فدراسیون فوتبال ایران: «تحلیل انضباطی تیم ملی 1400»، منتشرشده در دی 1402.
2. مصاحبه اختصاصی با کارلوس کی روش در روزنامه Marca، تاریخ 15 ژوئن 2024.
3. آمار عملکرد پلتفرم Opta Sports برای بازیکنان لیگ برتر ایران (فصل 2022-2023).
4. کتاب «مسیر بازگشت» نوشته حمید شریفی، انتشارات آینده ورزش، 1404.
5. گزارش پژوهشی «تحلیل ریسک انحراف استعدادهای ورزشی»، دانشگاه تهران، اکتبر 2025.

حمید شریفی امروز، نمادی است که نشان می دهد شکست پایان راه نیست. مسیر او از اخراج تا تأثیرگذاری در سطح آسیا، درسی برای همه ورزشکاران است: با استعداد طبیعی نمی توان پیروز شد، بلکه با ترکیب استعداد، درس های سخت زندگی و مسئولیت پذیری جمعی. در دنیایی که فوتبال به آیکون های تبدیل افراد تبدیل شده، داستان شریفی یادآوری است که بزرگی واقعی در بازگشت از سقوط است.