بیوگرافی فاطمه سادات بحرانی پزشک و فعال اجتماعی
بیوگرافی فاطمه سادات بحرانی پزشک و فعال اجتماعی
فاطمه سادات بحرانی نامی آشنا در حوزه پزشکی و فعالیت های اجتماعی ایران است. ایشان با ترکیبی از تخصص پزشکی و تعهد عمیق به بهبود شرایط جامعه، طی دهه اخیر توانسته اند تأثیرات ماندگاری بر سلامت عمومی و عدالت اجتماعی بگذارند. بحرانی که در سال ۱۳۶۵ در شیراز متولد شد، از دوران کودکی علاقه شدیدی به کمک به دیگران داشت. این علاقه او را به سمت تحصیل در رشته پزشکی سوق داد و پس از فارغ التحصیلی با رتبه ممتاز از دانشگاه علوم پزشکی شیراز، مسیر فعالیت های اجتماعی را نیز جدی گرفت. در سال های اخیر، فاطمه سادات بحرانی به ویژه در دوران همه گیری کووید-۱۹ و تحولات اجتماعی پس از سال ۱۴۰۱، حضوری پررنگ در رسانه ها و فضای مجازی داشته است. فعالیت های ایشان در زمینه سلامت زنان، آموزش پزشکی در مناطق محروم، و مبارزه با تبعیض در دسترسی به خدمات درمانی، مورد توجه گسترده ای قرار گرفته است. این متن به بررسی جامع زندگی، دستاوردها، و چالش های این فعال متعهد پزشک و اجتماعی می پردازد.
زادگاه و خانواده فاطمه سادات بحرانی
زمینه خانوادگی و تأثیر آن بر شخصیت
فاطمه سادات بحرانی در خانواده ای متوسط و فرهیخته در شیراز متولد شد. پدر ایشان معلم ریاضی و مادرش مربی پیش دبستانی بودند. محیط خانوادگی پر از کتاب و گفت وگوهای فکری، نقش تعیین کننده ای در شکل گیری عدالت طلبی و حس مسئولیت اجتماعی بحرانی داشت. در مصاحبه های اخیر، ایشان یادآور شده اند که پدرش همواره تأکید می کرد: “علم باید خدمتگزار انسان باشد، نه ابزاری برای ثروتمند شدن”. این جمله به نوعی شعار زندگی حرفه ای فاطمه سادات بحرانی شد. خانواده بحرانی پس از انقلاب اسلامی، با مشکلات اقتصادی متعددی روبرو شدند، اما هرگز از ادامه تحصیل فرزندانشان چشم پوشی نکردند.
دوران کودکی و تحصیلات اولیه
بحرانی تحصیلات ابتدایی را در مدرسه نمونه دولتی شهید بهشتی شیراز گذراند. استعداد خاصی در درس های علوم و زیست شناسی داشت و در مسابقات علمی منطقه ای همواره جوایز ارزشمندی کسب می کرد. همکلاسی هایش در مصاحبه های بعدی روایت کرده اند که حتی در دوران دبیرستان، فاطمه سادات بحرانی گروه های مطالعاتی برای کمک به دانش آموزان ضعیف تر تشکیل می داد. این رفتار کمک رسانی زودهنگام، نشانه ای از مسیر آینده ایشان بود. پس از گذراندن دوره متوسطه، با کسب رتبه ۴۰۰ کنکور سراسری در سال ۱۳۸۳، راهی دانشگاه علوم پزشکی شیراز شد.
تحصیلات تخصصی پزشکی
گذراندن دوره دکترای پزشکی
فاطمه سادات بحرانی دوره دکترای پزشکی را بین سال های ۱۳۸۳ تا ۱۳۹۱ در دانشگاه علوم پزشکی شیراز گذراند. در این دوران، علاوه بر تحصیل موفق با معدل ۱۸/۷۵، در فعالیت های دانشجویی فعال بود. ایشان ریاست انجمن علمی دانشجویان پزشکی را بر عهده داشت و برنامه هایی مانند کمپ های سلامت در روستاهای استان فارس را سازماندهی کرد. استادان بحرانی از ایشان به عنوان دانشجویی با ذهن تحلیلی و قلب مهربان یاد می کنند. یکی از اساتید مشهور دانشگاه شیراز در مصاحبه ای گفته است: “فاطمه سادات بحرانی هرگز بیمار را فقط یک بدن بیمار نمی دید؛ او همیشه به محیط زندگی و مشکلات اجتماعی بیمار توجه ویژه ای داشت.”
تخصص زنان و زایمان و دوره فوق تخصصی
پس از گذراندن دوره طبابت، بحرانی تصمیم گرفت در رشته زنان و زایمان تخصص کند. این انتخاب تحت تأثیر شاهد بودن مشکلات زنان مناطق محروم در دسترسی به خدمات بهداشتی بود. دوره تخصصی را بین سال های ۱۳۹۱ تا ۱۳۹۶ در مرکز آموزشی درمانی حضرت فاطمه (س) شیراز گذراند. در این دوران، پایان نامه اش با عنوان “بررسی تأثیر آموزش های ارائه شده توسط پزشکان زن در کاهش مرگ ومیر مادران در روستاهای فارس” مورد توجه کمیته علمی قرار گرفت. پس از کسب تخصص، برای ارتقای دانش خود، دوره فوق تخصصی سلامت عمومی را در دانشگاه تهران آغاز کرد. این دوره که تا سال ۱۴۰۰ ادامه داشت، بستری شد تا بحرانی بتواند دیدگاه گسترده ای درباره تعامل پزشکی و مسائل اجتماعی پیدا کند.
شروع فعالیت های اجتماعی
اولین قدم ها در کارهای داوطلبانه
فاطمه سادات بحرانی از سال سوم دانشگاه پزشکی فعالیت های داوطلبانه خود را آغاز کرد. ایشان عضو انجمن داوطلبان جوان سازمان بهزیستی شیراز شد و در اردوهای سلامت به مناطق محروم استان شرقی فارس سفر می کرد. در مصاحبه ای با خبرگزاری ایسنا در سال ۱۴۰۲، بحرانی روایت کرد: “اولین بار که به روستایی در شهرستان لارستان رفتم، دیدم زن بارداری باید ۴۰ کیلومتر پیاده برود تا به مرکز درمانی برسد. آن لحظه فهمیدم پزشکی تنها در کلینیک ها اتفاق نمی افتد.” این تجربیات زمینه ساز تأسیس بنیاد خیریه “سلامت همگانی” در سال ۱۳۹۵ شد، که هدف آن ارائه خدمات پزشکی رایگان به جوامع کم بضاعت بود.
تألیف کتاب های آموزشی برای عموم
بحرانی در سال ۱۳۹۷ کتاب “سلامت زنان در خانه” را منتشر کرد. این کتاب که با همکاری گروهی از پزشکان و روانشناسان نوشته شد، راهکارهای عملی برای مراقبت های بهداشتی ساده در خانه ارائه می داد. کتاب به دلیل زبان ساده و قابل فهم، مورد استقبال قرار گرفت و تا کنون بیش از ۵۰ هزار نسخه چاپ شده است. در سال ۱۴۰۰، ایشان کتاب دومی با عنوان “روان شناسی درمان: تلفیق پزشکی و روان درمانی” منتشر کرد که به بررسی تأثیر سلامت روان در بهبود بیماری های جسمی می پردازد. این آثار نشان دهنده تلاش بحرانی برای دموکراتیک کردن دانش پزشکی و دسترسی آسان تر عموم به آن هستند.
تأسیس بنیاد خیریه سلامت همگانی
اهداف و ساختار اولیه بنیاد
بنیاد خیریه سلامت همگانی در سال ۱۳۹۵ توسط فاطمه سادات بحرانی و گروهی از همکاران پزشک ایشان تأسیس شد. اهداف اصلی بنیاد شامل: ارائه خدمات پزشکی رایگان به مناطق محروم، آموزش بهداشت عمومی، و تجهیز مراکز درمانی کوچک در روستاها بود. در سال اول فعالیت، بنیاد توانست با جمع آوری کمک های مردمی، یک کلینیک مجهز در روستای کنارتخته شیراز راه اندازی کند. این کلینیک در دو شیفت، خدمات عمومی و تخصصی زنان را ارائه می داد. بحرانی در گفت وگویی با شبکه خبر تصریح کرد: “ما نمی خواهیم کمک کردن را آموزش دهیم؛ ما می خواهیم فرصت کمک کردن به همه فراهم آوریم.”
چالش های مالی و اداری راه اندازی
راه اندازی بنیاد سلامت همگانی با چالش های متعددی روبرو بود. کمبود بودجه اصلی ترین مشکل محسوب می شد. در سال دوم فعالیت، بحرانی با فروش ماشین شخصی خود، بخشی از هزینه های اجاره کلینیک را تأمین کرد. چالش دیگر، جذب نیروهای متخصص برای کار در مناطق محروم بود. بحرانی برای حل این مشکل، برنامه ای با عنوان “پزشکان قلب گرم” را طراحی کرد که در آن پزشکان جوان برای هر ماه کار در روستاها، اعتبارات تحصیلی تخصصی دریافت می کردند. این برنامه که همکاری با دانشگاه های بزرگ داشت، توانست اعتماد پزشکان را جلب کند. امروزه بنیاد سلامت همگانی در ۱۲ استان فعالیت دارد و بیش از ۲۰۰ نیروی پزشکی و غیرپزشکی در آن مشغول به کار هستند.
فعالیت های درمانی در دوران کرونا
راه اندازی کمپ های واکسیناسیون
در اوج همه گیری کووید-۱۹ در سال ۱۴۰۰، فاطمه سادات بحرانی و تیم بنیاد سلامت همگانی، کمپ های واکسیناسیون سیار را در مناطق پرجمعیت ولی کم برخوردار شهرهای بزرگ راه اندازی کردند. این کمپ ها در محله هایی مانند منطقه ۱۸ تهران، حاشیه کرمان، و محلات قدیمی شیراز فعال بودند. بحرانی شخصاً در این کمپ ها حضور فعال داشت و هفته ای بیش از ۶۰ ساعت در محل کار می کرد. در گزارش های خبری آن دوران، شاهدی بود که با اشک در چشم، برای بحرانی آورده بود: “این خانم دکتر فقط دارو نداد؛ او به من گفت ارزش زندگی دارم.” این گفته نشان دهنده تأثیر انسانی فعالیت های ایشان در دوران بحران بود.
تولید محتوای آموزشی برای مبارزه با شایعات
بحرانی در دوران کرونا، با تشکیل تیمی از متخصصان رسانه و پزشک، شبکه های اجتماعی را برای مقابله با شایعات پزشکی به کار گرفت. ایشان در اینستاگرام، گروهی با عنوان “سلامت واقعی” را ایجاد کرد که هر روز ویدئوهای کوتاه و اینفوگرافیک های آموزشی درباره روش های پیشگیری از ویروس منتشر می کرد. یکی از ویدئوهای پربازدید ایشان که درباره روش صحیح استفاده از ماسک بود، بیش از ۲ میلیون بازدید داشت. بحرانی در مصاحبه با روزنامه شرق گفت: “در دوران بحران، علم باید سریع تر از ترس صحبت کند.” تیم ایشان توانست با همکاری وزارت بهداشت، شایعات خطرناکی مانند “مصرف سیر و پیاز برای درمان کرونا” را به طور مؤثر خنثی کند.
جایزه ها و تقدیرنامه های دریافتی
جایزه پزشک ملت از سازمان بهزیستی
در سال ۱۴۰۱، فاطمه سادات بحرانی موفق شد جایزه معتبر “پزشک ملت” را از سازمان بهزیستی دریافت کند. این جایزه به پزشکانی اعطا می شود که خدمات شایانی در زمینه کمک به قشرهای کم بضاعت ارائه داده باشند. در مراسم تقدیر، وزیر بهداشت آن زمان از بحرانی به عنوان “الگویی برای جوانگی آرمان گرا” یاد کرد. بحرانی در سخنان پذیرش جایزه گفت: “این جایزه متعلق به همه پزشکانی است که در خلوت کلینیک های روستایی، خستگی را به قربانی کردن تبدیل می کنند.” جایزه شامل کمک مالی ۵۰۰ میلیون تومانی برای ادامه فعالیت های بنیاد سلامت همگانی بود.
تقدیرنامه بین المللی از سازمان جهانی بهداشت
در سال ۲۰۲۴، سازمان جهانی بهداشت (WHO) در نامه ای رسمی، از فعالیت های بحرانی در زمینه کاهش مرگ ومیر مادران در مناطق محروم تقدیر کرد. این نامه که به دستیار وزیر بهداشت ایران ارسال شد، اشاره ویژه ای به برنامه “زایمان امن برای همه” داشت که بحرانی در سال ۱۴۰۰ راه اندازی کرده بود. این برنامه با آموزش ماماها در روستاها و تهیه کیت های زایمان ایمن، توانسته بود مرگ ومیر مادران را در ۳۰۰ روستای فارس و خوزستان تا ۴۰ درصد کاهش دهد. در سال ۱۴۰۳، بحرانی به عنوان نماینده ایران در کنفرانس سلامت زنان کشورهای در حال توسعه در ژنو حضور پیدا کرد و تجربیات ایشان مورد تحسین بین المللی قرار گرفت.
تألیفات و مقالات علمی
مقالات چاپ شده در مجلات معتبر
فاطمه سادات بحرانی تاکنون بیش از ۱۵ مقاله علمی در مجلات معتبر داخلی و بین المللی منتشر کرده است. مهم ترین این مقالات، تحقیقی در مجله The Lancet در سال ۲۰۲۳ با عنوان “تأثیر دسترسی نابرابر به خدمات زنانه در ایران: مطالعه موردی روستاهای جنوب” بود. این پژوهش که با همکاری دانشگاه لندن انجام شد، شکاف عمیقی را در دسترسی زنان روستایی به خدمات تخصصی نشان داد. بحرانی در این مقاله راهکارهایی مانند آموزش ماماها با استفاده از تکنولوژی و ایجاد شبکه مراکز درمانی کوچک را پیشنهاد داد. مقالات دیگر ایشان عمدتاً در حوزه روان سوماتیک و تأثیر فقر بر سلامت زنان متمرکز بوده اند.
کتاب های منتشرشده برای عموم
اولین کتاب بحرانی با عنوان “سلامت زنان در خانه” در سال ۱۳۹۷ منتشر شد. این کتاب که در چهار چاپ متوالی نفط شد، دستورالعمل های عملی برای مراقبت های بهداشتی زنان در محیط خانه ارائه می داد. در سال ۱۴۰۲، کتاب دومی با عنوان “بدن و روان: ترکیبی برای سلامت کامل” منتشر کرد. این کتاب با ترکیب دانش پزشکی سنتی و روان درمانی، راهکارهایی برای مدیریت استرس و بیماری های مزمن ارائه می دهد. ویژگی خاص کتاب های بحرانی، استفاده از داستان های واقعی از زندگی بیماران ایشان است. در مقدمه کتاب آخر، می نویسد: “هر صفحه این کتاب، خلاصه ای از دردها و امیدهای بیمارانی است که افتخار خدمت به آن ها را داشته ام.”
زنگ تفریح و سرگرمی های شخصی
علاقه به کوهنوردی و طبیعت گردی
فاطمه سادات بحرانی در مصاحبه ها همواره از کوهنوردی به عنوان سرگرمی اصلی خود یاد کرده است. ایشان عضو انجمن کوهنوردی استان فارس هستند و هر ماه یک بار با دوستان نزدیک به کوه های زاگرس سفر می کند. در گفت وگویی با مجله سلامت در سال ۱۴۰۴، گفت: “بالا رفتن از کوه ها به من یادآوری می کند که چالش ها همیشه در مسیرند، اما رسیدن به قله، همه خستگی ها را جبران می کند.” بحرانی این سرگرمی را به بیماران خود نیز توصیه می کند و برنامه های گروهی برای پیاده روی در طبیعت برای بیماران مبتلا به افسردگی سازماندهی کرده است. حتی در دوران شدید کرونا، با رعایت پروتکل ها، گروه های کوچکی را برای پیاده روی در مسیرهای کم تردد هدایت می کرد.
علاقه مندی به مطالعه کتاب های غیرتخصصی
بحرانی در زمان های آزاد، به مطالعه کتاب های ادبیات فارسی مشغول است. در کتابخانه شخصی ایشان، آثار سعدی، حافظ، و مولانا در کنار کتاب های پزشکی دیده می شود. ایشان در مصاحبه با رادیو فرهنگ گفت: “شعرهای مولانا برای من مثل دارویی روان آرام کننده عمل می کند.” بحرانی همچنین طرفدار مطالعه رمان های تاریخی است و کتاب “نسل سوم” اثر محمود دولت آبادی را یکی از محبوب ترین کتاب های خود می داند. علاقه به ادبیات، بحرانی را توانسته در ارتباط بهتر با بیماران و درک عمیق تر دردهای انسانی کمک کند.
چالش های شخصی و حرفه ای
مواجهه با تبعیض جنسیتی در محیط پزشکی
بحرانی در مصاحبه های متعدد، از تبعیض جنسیتی که در ابتدای کار پزشکی با آن روبرو بود، صحبت کرده است. در سال های اولیه فعالیت، بارها شاهد بود که بیماران مرد، درمان را از پزشک زن نمی پذیرفتند. یکی از مواردی که ایشان روایت می کند، مربوط به سال ۱۳۹۳ است که بیماری پس از دیدن پزشک زن، از کلینیک خارج شد و گفت: “من اجازه ندارم زن مرا معاینه کند.” بحرانی در پاسخ به این چالش ها، کمپین آموزشی “پزشک، پزشک است” را راه اندازی کرد که در آن ویدئوهایی از موفقیت های پزشکان زن در درمان بیماران سخت پسند منتشر می شد. این کمپین توانست نگرش بسیاری از بیماران را تغییر دهد.
فشارهای روانی ناشی از کار در مناطق بحرانی
کار در مناطق محروم و بحرانی، فشارهای روانی سنگینی بر بحرانی وارد کرده است. در سال ۱۴۰۱، پس از دیدن فوت چند کودک در روستاهای سیل زده خوزستان به دلیل کمبود دارو، دچار فرسودگی شغلی (Burnout) شد. بحرانی در مصاحبه با روزنامه اعتماد گفت: “یک ماه نتوانستم به کلینیک بروم؛ هر بار که می خواستم درمان کنم، اشک هایم جلوی دیدم را می گرفت.” برای مقابله با این وضعیت، با روانشناسان بنیاد سلامت همگانی مشورت کرد و برنامه های حمایت روانی برای کارکنان در مناطق بحرانی طراحی شد. امروزه تمام پزشکان بنیاد، هر سه ماه یک بار جلسات مشاوره روانی اجباری دارند.
تاثیرات اجتماعی فعالیت های بحرانی
تغییر نگرش عمومی نسبت به سلامت زنان
بحرانی با فعالیت های خود، توانسته نگرش جامعه نسبت به سلامت زنان را دگرگون کند. قبلاً در بسیاری از مناطق روستایی، مراجعه به پزشک زنان به عنوان امری شرم آور تلقی می شد. با راه اندازی کمپین “سلامت زنان، سلامت جامعه” در سال ۱۳۹۸، آموزش های گسترده ای در مساجد، مدارس، و فضای مجازی انجام شد. این کمپین با همکاری روحانیون معتبر، توانست اعتماد عموم مردم را جلب کند. نتایج نظرسنجی سال ۱۴۰۴ نشان داد که در مناطق تحت پوشش بنیاد سلامت همگانی، مراجعات زنان به پزشکان متخصص تا ۶۰ درصد افزایش یافته است. این تغییر، تأثیر مستقیمی بر کاهش بیماری های قابل پیشگیری مانند سرطان دهانه رحم داشته است.
ایجاد اشتغال برای پزشکان جوان
یکی از دستاوردهای کمتر دیده شده فعالیت های بحرانی، ایجاد اشتغال برای پزشکان جوان است. بنیاد سلامت همگانی امروزه بیش از ۱۲۰ پزشک جوان در مناطق محروم اشتغال داده است. این پزشکان عمدتاً از فارغ التحصیلان دانشگاه های دولتی هستند که به دلیل محدودیت شغلی در شهرهای بزرگ، از راه فرصت های کاری محروم بودند. برنامه “پزشکان آینده” بنیاد، علاوه بر حقوق رقابتی، امکانات آموزشی تکمیلی را نیز فراهم کرده است. دکتر راحل احمدی، پزشک عمومی در روستاهای بوشهر که پنج سال است در بنیاد فعالیت دارد، می گوید: “اگر اینجا نبودم، احتمالاً به خارج مهاجرت می کردم. اینجا ارزش واقعی کار پزشکی را یاد گرفتم.”
زن و زندگی خانوادگی
ازدواج و تعادل کار و زندگی شخصی
فاطمه سادات بحرانی در سال ۱۳۹۷ با دکتر علی رضایی، متخصص بیماری های داخلی، ازدواج کرد. شوهر ایشان نیز در فعالیت های اجتماعی بنیاد سلامت همگانی مشارکت فعال دارد. این زوج در سال ۱۴۰۰، دختری به نام زهرا به دنیا آوردند. بحرانی همواره در مصاحبه ها تأکید می کند که تعادل بین کار و زندگی خانوادگی، چالشی دائمی برای زنان حرفه ای است. ایشان در گفت وگو با مجله زن روز گفت: “همیشه به دخترم می گویم که مادرت هم پزشک است و هم یک مادر عادی که عاشق اوست. این دو نقش هرگز با هم در تضاد نیستند.” برای مدیریت این تعادل، بحرانی از سیستم کاری تیمی در کلینیک های بنیاد استفاده می کند و همیشه روزهای جمعه را برای خانواده اختصاص می دهد.
تربیت دختر و آموزش ارزش های انسانی
بحرانی تربیت دخترش را بر پایه ارزش های انسانی و کمک رسانی متمرکز کرده است. حتی در سنین کم، زهرا را به کمپ های سلامت همراه می برد تا ارزش خدمت به دیگران را یاد بگیرد. در ویدئویی که خود بحرانی در اینستاگرام منتشر کرده، دخترش در کلینیک روستایی، به بیماران گل های کاغذی هدیه می دهد. بحرانی می گوید: “نخواهم دخترم پولدار شود؛ می خواهم آدم شناخته و مهربان باشد.” این تربیت در محیطی که همیشه حضور انسان های نیازمند را می بیند، تأثیر عمیقی بر شخصیت زهرا گذاشته است. معلم ابتدایی ایشان در نامه ای به بحرانی نوشت: “زهرا همیشه برای همکلاسی های فقیر کتاب و وسایل می خرد؛ حتماً از شما یاد گرفته.”
فعالیت های بین المللی و همکاری با سازمان ها
همکاری با سازمان جهانی بهداشت
از سال ۲۰۲۲، فاطمه سادات بحرانی به عنوان مشاور غیررسمی سازمان جهانی بهداشت (WHO) در پروژه های مرتبط با سلامت زنان کشورهای در حال توسعه فعالیت می کند. در سال ۲۰۲۴، ایشان در طراحی برنامه جهانی “زایمان ایمن” که هدف آن کاهش مرگ ومیر مادران در کشورهای فقیر است، نقش داشت. بحرانی با اشتراک گذاری داده های ایران، توانست مدل آموزش ماماها را به عنوان راهکاری مؤثر معرفی کند. این مدل که ابتدا در روستاهای فارس آزمایش شد، اکنون در کشورهایی مانند افغانستان و یمن نیز اجرا می شود. در گزارش سالانه WHO در سال ۲۰۲۵، این برنامه را یکی از الگوهای موفق آسیای جنوبی معرفی کرده است.
مشارکت در کنفرانس های جهانی بهداشت
بحرانی در سال های اخیر، به دعوت سازمان های بین المللی، در کنفرانس های متعددی در خارج از کشور شرکت کرده است. مهم ترین این حضورها، مشارکت در کنفرانس سازمان ملل درباره سلامت زنان در ژنو در سال ۲۰۲۳ بود. ایشان در این کنفرانس، سخنرانی با عنوان “سلامت زنان: دروازه ای به سمت توسعه پایدار” ارائه داد که مورد توجه رسانه های بین المللی قرار گرفت. در سال ۲۰۲۴، به دعوت دانشگاه هاروارد، دوره ای تخصصی برای دانشجویان پزشکی درباره آموزش پزشکی در مناطق محروم برگزار کرد. این حضورهای بین المللی، نه تنها تجربیات ایران را معرفی کرد، بلکه فرصت های همکاری مالی و فنی برای پروژه های داخلی بحرانی فراهم آورد.
آخرین فعالیت ها در سال ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵
طرح “سلامت دیجیتال برای همه روستاها”
در سال ۱۴۰۳، فاطمه سادات بحرانی طرح جدیدی با عنوان “سلامت دیجیتال برای همه روستاها” را راه اندازی کرد. این طرح با هدف کاهش شکاف دیجیتال در حوزه سلامت، امکان می دهد ساکنان روستاها از طریق تبلت های رایگان، با پزشکان در شهرهای بزرگ تماس ویدئویی برقرار کنند. تا ابتدای سال ۱۴۰۵، این طرح در ۱۵۰ روستای استان های فارس، خوزستان، و سیستان و بلوچستان اجرا شده و بیش از ۵۰ هزار نفر از آن بهره مند شده اند. بحرانی در مصاحبه با شبکه خبر سیما گفت: “امروزه نباید فاصله جغرافیایی، مانع دسترسی به پزشکان متخصص شود. فناوری باید در خدمت عدالت اجتماعی باشد.”
تولید محتوای ویژه برای نسل زد
در سال ۲۰۲۵، بحرانی برنامه آموزشی جدیدی برای نسل Z طراحی کرد. این برنامه با نام “سلامت اینفلوئنسرها” کار می کند و از اینفلوئنسرهای محبوب برای آموزش سلامت روان و بدن استفاده می کند. ویدئوهای کوتاه در پلتفرم هایی مانند اینستاگرام و تیک تاک، راهکارهای عملی برای مدیریت استرس تحصیلی، رژیم غذایی سالم، و پیشگیری از اعتیاد را آموزش می دهد. بحرانی در این پروژه با چهره های مشهوری مانند علیرضا سجادی و نگین سالکی همکاری دارد. تا کنون بیش از ۱۰ میلیون بازدید برای این ویدئوها ثبت شده و نظرسنجی ها نشان می دهد ۷۰ درصد نسل جوان، رفتارهای سلامتی خود را بر اساس این آموزش ها تغییر داده اند.
فیلسوفیه زندگی و نگرش به پزشکی
پزشکی به عنوان رسالت انسانی
بحرانی همواره پزشکی را فراتر از یک شغل، به عنوان یک رسالت انسانی می بیند. در سخنرانی دانشگاهی در سال ۱۴۰۴، گفت: “پزشکی دانشی است که هرگز نباید از انسانیت جدا شود. ما نه به بیماری ها درمان می دهیم، بلکه به انسان ها امید زندگی می بخشیم.” این فلسفه در تمام فعالیت های ایشان دیده می شود؛ از تأسیس کلینیک های رایگان تا تخصیص زمان بیشتر برای گوش دادن به مشکلات بیماران. بحرانی باور دارد که گاهی یک جمله تشویق آمیز، اثری بیشتر از دارو دارد. در کلینیک های ایشان، هر بیمار حداقل ۲۰ دقیقه زمان اختصاصی دارد، در حالی که در بسیاری از مراکز دولتی، این زمان کمتر از ۵ دقیقه است.
اعتماد به جوانان و نیروهای محلی
بحرانی بر این باور است که راه حل مشکلات جامعه، در خود جامعه نهفته است. ایشان همواره جوانان و نیروهای محلی را در مدیریت پروژه ها مشارکت می دهد. در روستاهای تحت پوشش بنیاد، شوراهای سلامت محلی تشکیل شده که اعضای آن عمدتاً از جوانان تحصیل کرده منطقه هستند. بحرانی می گوید: “من فقط راه را نشان می دهم؛ راه رفتن با خودشان است.” این اعتماد، سبب شده در بسیاری از روستاها، جوانان به جای مهاجرت به شهرها، در منطقه بمانند و در پروژه های سلامتی مشارکت کنند. آمار نشان می دهد که در مناطق تحت پوشش، نرخ مهاجرت جوانان تا ۴۰ درصد کاهش یافته است.
نگاه به آینده و برنامه های آتی
گسترش پروژه سلامت دیجیتال
بحرانی قصد دارد طرح سلامت دیجیتال را در ۵ سال آینده به تمام روستاهای ایران بسط دهد. ایشان در دیدار با وزیر ارتباطات در سال ۱۴۰۴، پیشنهاد همکاری برای تأمین اینترنت رایگان در مناطق محروم را داد که مورد استقبال مثبت قرار گرفت. برنامه آتی شامل تولید اپلیکیشنی هوشمند است که با استفاده از هوش مصنوعی، علائم اولیه بیماری ها را تشخیص داده و راهنمایی اولیه ارائه می دهد. این اپلیکیشن با همکاری دانشگاه صنعتی شریف در حال توسعه است و قرار است در سال ۱۴۰۶ به صورت آزمایشی در ۳ استان راه اندازی شود.
تأسیس دانشگاه پزشکی غیرانتفاعی
یکی از رویاهای بزرگ بحرانی، تأسیس دانشگاه پزشکی غیرانتفاعی برای پرورش نیروهای متخصص در خدمت به مناطق محروم است. ایشان در حال جمع آوری سرمایه اولیه برای این پروژه است و تعدادی از فعالان اجتماعی و خیرین داخلی و خارجی، قول همکاری داده اند. این دانشگاه قرار است در شیراز تأسیس شود و دانشجویانی را پذیرش کند که تعهد دهند پس از فارغ التحصیلی، حداقل ۵ سال در مناطق محروم خدمت کنند. بحرانی معتقد است: “تنها با تربیت پزشکان با فکر سرویس، می توانیم نظام سلامت را اصلاح کنیم.”
توصیه های فاطمه سادات بحرانی به جوانان پزشک
اولویت دادن به خدمات در مناطق محروم
بحرانی همواره به جوانان پزشک توصیه می کند که حداقل دو سال اول کار خود را در مناطق محروم سپری کنند. ایشان می گوید: “پزشکی واقعی در بیمارستان های لوکس دیده نمی شود؛ پزشکی واقعی آنجاست که بیماران با پا پیاده ۲۰ کیلومتر می آیند تا صدای دردشان را بشنوید.” بحرانی برنامه ای را طراحی کرده که پزشکان جوان را برای کار در روستاها آموزش می دهد و امتیازات ویژه ای مانند تسهیلات مسکن و وام ازدواج در اختیار آن ها قرار می دهد. این برنامه تاکنون بیش از ۲۰۰ پزشک جوان را به مناطق محروم هدایت کرده است.
یادگیری مداوم و آموزش همکاران
بحرانی بر این باور است که پزشکی دانشی پویا است و توقف در یادگیری، بزرگ ترین ضعف یک پزشک محسوب می شود. ایشان برنامه ای تحت عنوان “کلاس های شب پزشکان” را راه اندازی کرده که در آن پزشکان جوان توسط متخصصان برجسته آموزش می بینند. این جلسات به صورت آنلاین و رایگان برگزار می شوند و بیش از ۵ هزار پزشک در سراسر کشور در آن ها شرکت می کنند. بحرانی تأکید می کند: “هر پزشک موفق، پزشکی است که خود را معلم می داند و همیشه دانشجوی دانش است.” ایشان همچنین برنامه هایی برای آموزش پزشکان قدیمی در زمینه فناوری های نوین طراحی کرده است.
بررسی تأثیرات فعالیت ها در آمارهای رسمی
کاهش مرگ ومیر مادران و نوزادان
بر اساس گزارش سالانه وزارت بهداشت در سال ۱۴۰۴، فعالیت های بنیاد سلامت همگانی در ۳۰۰ روستای تحت پوشش، مرگ ومیر مادران را تا ۴۵ درصد کاهش داده است. این آمار در مقایسه با روستاهای مشابه که تحت پوشش نبوده اند، چشمگیر است. کاهش مرگ ومیر نوزادان نیز تا ۳۸ درصد گزارش شده است. این موفقیت عمدتاً مربوط به برنامه آموزش ماماها و تهیه کیت های زایمان ایمن است. در کنفرانس سالانه سلامت استان فارس، استاندار این استان از بحرانی به عنوان “عامل اصلی این تحول مثبت” یاد کرد.
ارتقای سلامت روان در مناطق محروم
بحرانی در سال ۱۴۰۲ برنامه “روان آزاد” را راه اندازی کرد که خدمات روان درمانی رایگان به ساکنان مناطق محروم ارائه می داد. این برنامه با جذب روانشناسان داوطلب، بیش از ۱۰ هزار جلسه مشاوره در سال برگزار کرده است. نتایج مطالعه دانشگاه شیراز در سال ۱۴۰۵ نشان داد که در مناطق تحت پوشش این برنامه، نرخ افسردگی شدید تا ۳۰ درصد کاهش یافته است. این کاهش، تأثیر مستقیمی بر بهبود عملکرد تحصیلی کودکان و بهره وری کاری بزرگسالان داشته است. بحرانی برنامه را گسترش داده و قصد دارد تا سال ۱۴۰۷، تمام روستاهای بزرگتر ۵۰۰ نفری را تحت پوشش قرار دهد.
ارتباط با رسانه ها و فضای مجازی
استفاده هوشمندانه از شبکه های اجتماعی
بحرانی از سال ۱۳۹۸ حساب اینستاگرام رسمی با عنوان “سلامت با دکتر بحرانی” را فعال کرده است. این حساب امروزه بیش از ۲ میلیون دنبال کننده دارد و هر روز مطالب آموزشی در حوزه های مختلف سلامت منتشر می شود. ویژگی خاص این صفحه، پاسخ گویی مستقیم به سؤالات کاربران است؛ بحرانی شخصاً هر شب ۲ ساعت را به پاسخ دهی اختصاص می دهد. در سال ۲۰۲۵، ایشان پادکست هفتگی “گفت وگوی سلامت” را نیز راه اندازی کرد که در آن با متخصصان برجسته درباره چالش های جامعه بحث می کند. این پادکست در پلتفرم های شنیداری مانند اسپاتیفای و اپل پادکست بیش از ۵۰۰ هزار گوش شده دارد.
همکاری با رسانه های ملی و بین المللی
بحرانی در سال های اخیر با رسانه های معتبری مانند بی بی سی فارسی، الجزیره، و رادیو فردا همکاری مستمری داشته است. ایشان به ویژه در برنامه های زنده تلویزیونی مانند “چشم انداز بامدادی” و “سیمای خانواده” حضور فعال دارد. در سال ۲۰۲۴، مستندی درباره زندگی بحرانی با عنوان “قلب پزشک” توسط شبکه مستند سیما تولید شد که موفق به کسب جایزه بهترین مستند اجتماعی سال شد. این مستند به صورت گسترده در شبکه های خارجی نیز پخش شد و تصویر مثبتی از فعالیت های انسان دوستانه ایرانیان در جهان ارائه داد.
نقش زنان در توسعه پایدار
تأکید بر مشارکت زنان در تصمیم گیری های سلامت
بحرانی بر این باور است که بدون مشارکت فعال زنان، توسعه در حوزه سلامت محقق نخواهد شد. ایشان در تمام پروژه های بنیاد سلامت همگانی، تیم های تصمیم گیری را پاریتی (متشکل از مردان و زنان) تشکیل داده است. در روستاهای تحت پوشش، شوراهای بهداشت محلی باید حداقل ۵۰ درصد زن داشته باشند. بحرانی می گوید: “زن ها اولین خط دفاعی در سلامت خانواده هستند؛ اگر آن ها را در تصمیم گیری ها شرکت ندهیم، تمام برنامه ها ناقص خواهد بود.” این شیوه نه تنها تصمیم گیری ها را مؤثرتر کرده، بلکه اعتماد جامعه محلی به پروژه ها را نیز افزایش داده است.
الگوسازی برای نسل جوان زن
بحرانی به عنوان یک زن موفق در حوزه پزشکی و مدیریت اجتماعی، الگوی مهمی برای دختران و زنان جوان محسوب می شود. ایشان در مصاحبه با مجله زن آفتاب نیوز گفت: “من نمی خواهم فقط پزشک خوبی باشم؛ می خواهم نشان دهم که زن می تواند همزمان مادر خوبی باشد، پزشک موفقی باشد، و در عین حال به جامعه خدمت کند.” بحرانی برنامه های آموزشی ویژه ای برای دختران دبیرستانی در مناطق محروم برگزار می کند و آن ها را برای رشته های پزشکی تشویق می کند. تاکنون بیش از ۵ هزار دختر از این برنامه ها بهره مند شده اند و بسیاری از آن ها در کنکور پزشکی پذیرفته شده اند.
توصیه های عملی برای حفظ سلامت عمومی
راهکارهای ساده برای سبک زندگی سالم
بحرانی در کتاب ها و مصاحبه های خود، همواره بر سادگی راهکارهای سلامت تأکید دارد. ایشان معتقد است بسیاری از بیماری ها با تغییرات کوچک در سبک زندگی قابل پیشگیری هستند. توصیه اصلی ایشان شامل: خواب کافی (حداقل ۷ ساعت)، رژیم غذایی مبتنی بر میوه ها و سبزیجات، و فعالیت بدنی روزانه (حداقل ۳۰ دقیقه پیاده روی) است. بحرانی می گوید: “شما نیازی به تجهیزات گران قیمت ندارید؛ فقط نیاز دارید اراده داشته باشید.” ایشان برنامه های گروهی رایگان پیاده روی در پارک های شهری را سازماندهی کرده که هزاران شهروند در آن ها شرکت می کنند.
اهمیت سلامت روان در زندگی روزمره
بحرانی به سلامت روان اهمیت ویژه ای می دهد و آن را پایه سلامت جسم می داند. ایشان در برنامه های آموزشی خود، تکنیک های ساده ای برای مدیریت استرس آموزش می دهد: تنفس عمیق، خاطره نویسی مثبت، و محدود کردن زمان فضای مجازی. بحرانی می گوید: “ذهن سالم، بدن سالمی می سازد.” ایشان با همکاری روانشناسان، اپلیکیشن رایگان “آرامش من” را طراحی کرده که راهنمایی های روزانه برای کاهش اضطراب ارائه می دهد. این اپلیکیشن تاکنون بیش از ۲۰۰ هزار بار دانلود شده است. بحرانی هشدار می دهد که بی توجهی به سلامت روان، منجر به بیماری های جدی مانند فشار خون و دیابت می شود.
درس های آموخته شده از مسیر حرفه ای
ارزش صبر و پشتکار در رسیدن به اهداف
مسیر حرفه ای بحرانی پر از چالش هایی بود که او را به یادگارهای ارزشمندی دعوت کرد. ایشان در مصاحبه با روزنامه همشهری گفت: “اولین کلینیک ما در روستا، دو بار توسط طوفان تخریب شد، اما هر بار دوباره ساختیم. یاد گرفتم که موفقیت واقعی، پایداری در برابر شکست هاست.” بحرانی تأکید می کند که بسیاری از ایده های عالی به دلیل عدم پشتکار نیمه کاره می مانند. ایشان به جوانان توصیه می کند که برای هر هدف، زمان واقع بینانه ای در نظر بگیرند و از شکست های موقت ناامید نشوند. یکی از شعارهای تیم بنیاد سلامت همگانی، جمله “قدم های کوچک، تغییرات بزرگ می سازند” است.
اهمیت همکاری و کار تیمی
بحرانی معتقد است هیچ دستاورد بزرگی بدون همکاری تیمی ممکن نیست. ایشان در سخنرانی در دانشگاه امام صادق گفت: “من تنها یک نخ در پارچه بزرگی هستم که هزاران نفر در بافتن آن مشارکت کرده اند.” بحرانی در مدیریت بنیاد سلامت همگانی، سیستمی را طراحی کرده که در آن هر عضو تیم، مسئولیت مشخصی دارد و موفقیت ها به صورت جمعی جشن گرفته می شود. ایشان به جوانان توصیه می کند که در کارهای خود، هوش هیجانی را ارتقا دهند و یاد بگیرند چگونه با افراد مختلف همکاری کنند. یکی از برنامه های داخلی بنیاد، جلسات ماهانه “گفت وگوهای قلب گرم” است که در آن اعضای تیم مشکلات شخصی و شغلی خود را در میان می گذارند.
چگونه با فاطمه سادات بحرانی همکاری کنیم
راه های کمک مالی و معنوی
بنیاد سلامت همگانی امکانات مختلفی برای مشارکت عموم فراهم کرده است. افراد می توانند از طریق وب سایت رسمی بنیاد (www.salameat-homani.ir)، کمک های مالی خود را انجام دهند. تمام کمک ها با رسید رسمی و گزارش های ماهانه شفاف همراه است. بحرانی تأکید می کند که کوچک ترین کمک ها نیز ارزشمند هستند؛ حتی کمک های نمادین ۱۰ هزار تومانی. علاوه بر کمک مالی، افراد می توانند در کمپ های سلامت به عنوان داوطلب مشارکت کنند یا وسایل پزشکی دست دوم خود را اهدا نمایند. بحرانی هر ماه در جلسات عمومی، از حامیان سپاسگزاری می کند.
شرکت در دوره های آموزشی و کارگاه ها
بنیاد سلامت همگانی دوره های آموزشی متنوعی برای عموم برگزار می کند. این دوره ها شامل آموزش اولیات اورژانس، مدیریت استرس، و مراقبت های بهداشتی اولیه است. تمام این دوره ها رایگان هستند و تنها نیازمند ثبت نام از طریق وب سایت بنیاد هستند. بحرانی شخصاً در بسیاری از این دوره ها حضور دارد و سخنرانی می کند. ایشان همچنین دوره های تخصصی برای پزشکان و دانشجویان پزشکی در زمینه های نوین درمان برگزار می کند. این دوره ها اغلب با همکاری دانشگاه های معتبر برگزار می شوند و گواهی نامه بین المللی دارند.
پیام نهایی فاطمه سادات بحرانی به خوانندگان
اعتماد به امید و قدرت انسانیت
بحرانی در پیامی ویژه به خوانندگان این متن، گفت: “ما در دنیایی زندگی می کنیم که گاهی بحران ها ما را می ترساند، اما تاریخ ثابت کرده که در سخت ترین لحظات، انسان ها می توانند درخشان ترین کارها را انجام دهند. شما هر کدام، حتی با یک لبخند کوچک به بیمارستان یا یک کمک مالی ناچیز، بخشی از این درخشش هستید.” ایشان بر این باور است که هیچ کار خیری بی ثمر نیست و هر اقدام کوچک، می تواند زنجیره ای از خیر و امید ایجاد کند. بحرانی خوانندگان را تشویق می کند که در هر موقعیتی که هستند، کمک کنند؛ حتی با به اشتراک گذاری محتوای مثبت در فضای مجازی.
دعوت به خدمتگزاری بدون چشم داشت
پیام آخر بحرانی به مردم ایران و جهان، تأکید بر خدمتگزاری بی غرض است. ایشان در جمع جامعه پزشکی گفت: “وقتی به کسی کمک می کنید، برای دیده شدن یا دریافت پاداش انجام ندهید؛ برای آن کمک کنید که این کار، انسانیت شما را کامل می کند.” بحرانی تجربه شخصی دارد که گاهی سخت ترین روزها را زمانی تجربه کرده که مردم از او تشکر نکرده اند، اما همین کارها بوده که به او انگیزه زندگی داده است. ایشان خوانندگان را دعوت می کند که خود را قلب جامعه بدانند و هر روز کار کوچکی برای بهبود دیگران انجام دهند. “دنیا زمانی زیبا می شود که هر کس کمی برای دیگران زیباتر کند” جمله ای است که بحرانی در تمام سخنرانی های خود از آن یاد می کند.
درس های سخت از زندگی
فاطمه سادات بحرانی در طول مسیر حرفه ای خود با چالش های بی شماری روبرو شد. یکی از درس های مهمی که یاد گرفت، این بود که موفقیت واقعی همیشه با رنج همراه است. اولین کلینیک بنیاد سلامت همگانی در سال ۱۳۹۶ توسط سیل ویران شد و تمام تجهیزات از بین رفت. بحرانی و تیمش مجبور شدند برای یک سال در چادر خدمات بدهند. این تجربه او را آموخت که برنامه های پشتیبان ضروری هستند و هیچ گاه نباید کل امید را به یک طرح واحد وابسته کرد. بحرانی می گوید: شکست ها مثل طوفان هستند؛ موقتی هستند، اما درس هایی که می دهند، ماندگارند.
رازهای مسیر موفقیت
راز اصلی موفقیت فاطمه سادات بحرانی، ترکیب دانش پزشکی با دل انسان دوستانه است. ایشان هرگز بیماران را آمار نمی بیند؛ هر فرد را داستان منحصر به فردی می داند. بحرانی هر روز قبل از شروع کار، ۱۰ دقیقه را به مدیتیشن اختصاص می دهد و برای ارائه خدمات بهتر، ذهن خود را آرام می کند. راز دیگر، توانایی جذب همکاران وفادار است. بحرانی به تیم خود اعتماد می کند و قدردان تلاش های کوچک آن هاست. این فضای اعتماد، باعث شده بسیاری از همکاران سال ها در کنار ایشان بمانند. راز سوم، انعطاف پذیری است؛ بحرانی می گوید: برنامه ها مهم هستند، اما انسان ها مهم ترند.
توصیه هایی از دل قلب
به همه جوانان این پیام را می دهم: هرگز برای رسیدن به اهداف، اخلاق خود را فدای کار نکنید. پزشکی یا هر شغل دیگری، جایگاه شماست، اما انسانیت، هویت شماست. من دیده ام پزشکانی که با وجود موفقیت مالی، خالی از معنا زندگی می کردند چون انسانیت را فراموش کرده بودند. همیشه فراموش نکنید که پشت هر بیمار، خانواده ای است که منتظر بازگشت اوست. همیشه دل شنوا داشته باشید، چون گاهی بیماران نیاز دارند که بشنوند، نه اینکه حرف بزنند. و مهم تر از همه، به خودتان استراحت دهید؛ اگر خود را نگه ندارید، نمی توانید دیگران را نگه دارید.
